De gevaren en de kansen van het kredietrisico in de Belgische financiële sector

Het Belgische bankwezen staat voor een cruciale periode waarin de impact van macro-economische schokken, digitale transformatie en strengere regulerende omgevingen het kredietrisico op de voorgrond treedt. De sector is al jarenlang blootgesteld aan een combinatie van traditionele risicofactoren, zoals de economische onzekerheid in de eurozone en de afnemende groei in de Belgische bedrijfsklimaat. Recentere ontwikkelingen, zoals de coronacrisis en de inflatie die tot een scherpe rentestijging leidde, hebben deze druk verder verergerd. Volgens de Belgische Bankenvereniging (FEB) steeg het schuldniveau van ondernemingen in 2022 met 1,8 procent ten opzichte van het vorige jaar, terwijl de kredietverlening door de banken met 4,2 procent daalde. Dit vertelt een verhaal van een sector die zich moet aanpassen aan een omgeving waar liquiditeit en solvabiliteit steeds belangrijker worden.

Een van de meest opvallende trends is de toename van het klik hier, die traditioneel een belangrijke pilaar vormen in de Belgische economie. Volgens het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) zijn er in 2023 nog steeds zo’n 500.000 KMOs actief in het land, maar slechts 30 procent van deze ondernemingen heeft toegang tot betaalbare kredietfaciliteiten. Dit probleem wordt verergerd door de strengere eisen van de Europese Unie, zoals de nieuwe Basel III-regels, die banken verplichten om hun eigen vermogen te verhogen en risico’s beter te beoordelen. Banken zoals KBC en ING hebben hierop gereageerd door hun kredietportfolios te diversificeren, met name in de sectoren waar de vraag naar leningen hoog is, zoals de groene economie en de digitale innovatie.

De Belgische overheid heeft ondertussen verschillende initiatieven gelanceerd om het kredietrisico te verminderen en de toegang tot financiële middelen te verbeteren. Het Nationaal Fonds voor Financiële Stabiliteit (NFFS) biedt nu garanties voor leningen van maximaal 10 miljoen euro, wat vooral voor KMOs die moeite hebben met het verkrijgen van traditionele bankkredieten, een belangrijke schakel vormt. Daarnaast heeft het Vlaams Fonds voor Financiële Stabiliteit (VFFS) in 2023 een programma gelanceerd dat ondernemingen hulp biedt bij het herstructureren van hun schuldenportefeuille. Deze maatregelen tonen aan dat de overheid erin gelooft dat een combinatie van regulatie en financiële steun de sector kan stabiliseren.

Ondertussen belicht een andere facette van het kredietrisico: de rol van de digitale banken en de neiging tot risicovolle beleggingen door private equity-fonds. De opkomst van neobanken zoals Revolut en N26 heeft de concurrentie versterkt, maar ze blijven vaak beperkt tot de hoogopgeleide klassen en grote bedrijven. Private equity-groepen zoals Blackstone en CVC hebben in de afgelopen jaren een recordbedrag van 15 miljard euro in Belgische ondernemingen geïnvesteerd, vaak met de bedoeling deze later te verkopen aan hogere prijzen. Dit kan leiden tot een concentratie van risico’s in de handen van een klein aantal spelers, met als gevolg dat de lokale economie minder divers is en kwetsbaarder voor economische schokken.

Om het kredietrisico effectief aan te pakken, moeten zowel banken als overheid een meer strategisch aanpak benaderen. Banken moeten hun risicobeoordelingsmodellen vernieuwen om te kunnen onderscheiden tussen solvabele en kwetsbare ondernemingen. Voor de overheid is het essentieel om continu te investeren in de financiële infrastructuur, zoals de digitalisering van administratieve procedures, zodat KMOs sneller en eenvoudiger toegang hebben tot krediet. Daarnaast is het cruciaal om de transparantie over de financiële situatie van ondernemingen te vergroten, zodat zowel banken als investeerders beter kunnen beoordelen of een lening of investering verantwoord is.

De toekomst van het Belgische kredietrisico zal afhangen van hoe snel de sector kan reageren op deze uitdagingen. Een van de grootste uitdagingen blijft de balans tussen regulatie en innovatie te vinden. Hoewel strengere regels de solvabiliteit van de banken versterken, kunnen te strenge eisen de toegang tot krediet voor KMOs beperken. Het is daarom van essentieel belang dat de sector samenwerkt om een evenwicht te vinden tussen veiligheid en flexibiliteit. De tijd is rijp om te investeren in onderwijs en training voor ondernemers, zodat zij beter kunnen navigeren in een complexere financiële omgeving.

• In 2023 steeg het schuldniveau van Belgische KMOs met 1,8 procent ten opzichte van 2022, terwijl de kredietverlening daalde met 4,2 procent.
• De Europese Basel III-regels hebben banken verplicht om hun eigen vermogen te verhogen, wat het kredietrisico voor KMOs vergroot.
• Het NFFS biedt garanties voor leningen tot 10 miljoen euro, wat vooral KMOs helpt die moeite hebben met traditionele bankkredieten.
• Private equity-groepen hebben in 2022 een recordbedrag van 15 miljard euro geïnvesteerd in Belgische ondernemingen, vaak met verkoopdoel.
• De digitale banken zoals Revolut en N26 blijven voornamelijk gericht op hoogopgeleide klassen en grote bedrijven.